Agnieszka Teterycz-Puzio, Na rozstajnych drogach. Mazowsze a Małopolska w latach 1138-1313

Nakładem Wydawnictwa Naukowego Akademii Pomorskiej w Słupsku ukazała się książka Agnieszki Teterycz-Puzio pt. Na rozstajnych drogach. Mazowsze a Małopolska w latach 1138-1313 (Słupsk 2012, ss. 513).

Agnieszka Teterycz-Puzio, Na rozstajnych drogach. Mazowsze a Małopolska w latach 1138-1313

Agnieszka Teterycz-Puzio, Na rozstajnych drogach. Mazowsze a Małopolska w latach 1138-1313

 

SPIS TREŚCI

Wstęp 5

1. Zakres i struktura pracy 6

2. Problematyka rozprawy w świetle dorobku historiografii 9

Rozdział I. Geograficzne i osadnicze aspekty rozwoju Mazowsza i Małopolski w X-XIII wieku 16

1. Warunki geograficzne (ukształtowanie terenu, gleby, sieć rzeczna, klimat, lasy) a rozwój osadnictwa na Mazowszu i w Małopolsce 16

2. Terminy „Mazowsze” i „Małopolska” w rozwoju historycznym 26

3. Zasięg terytorium Mazowsza i Małopolski w świetle badań i jego zmiany do 1313 roku 40

a) Zasięg terytorialny pojęć „Mazowsze” i „Małopolska” do XII wieku 40

b) Zasięg terytorialny dzielnicy książąt mazowieckich w okresie rozbicia dzielnicowego 56

4. Specyfika i rola pogranicza na Mazowszu i w Małopolsce 63

a) Północno-wschodnie rubieże Mazowsza 63

b) Pogranicze Mazowsza i Małopolski. Ziemia łukowska 67

c) Międzyrzecze Wisły i Pilicy jako małopolsko-mazowiecka strefa graniczna 70

5. Potencjał demograficzny Mazowsza i Małopolski 79

6. Mazowieckie skupiska osadnicze (w porównaniu z Małopolską) 82

7. Szlaki komunikacyjne – połączenia między prowincjami i między dzielnicami 106

Rozdział II. Mazowsze w ustroju Polski piastowskiej do 1313 roku (w porównaniu z Małopolską) 113

1. Pojęcie „prowincja” w źródłach mazowieckich i małopolskich dotyczących okresu rozbicia dzielnicowego 113

2. Ducatus – znaczenie na Mazowszu i w Małopolsce 117

3. Dominium – w świetle źródeł dotyczących Mazowsza i Małopolski 120

4. Znaczenie terminu terra na Mazowszu i w Małopolsce 125

5. Pojęcie castellania w źródłach mazowieckich i małopolskich 134

6. Territorium i districtus w mazowieckich i małopolskich informacjach źródłowych 136

7. Kancelaria książęca na Mazowszu i w Małopolsce w XIII wieku 140

8. Kształtowanie się i ewolucja urzędów na Mazowszu w porównaniu z Małopolską (skład, kompetencje, hierarchia) 146

Rozdział III. Polityka książąt mazowieckich wobec Małopolski 159

01. Rządy synów Bolesława Krzywoustego w Małopolsce i na Mazowszu 159

02. Mazowsze i Małopolska w okresie rządów Leszka Białego i Konrada Mazowieckiego 166

a) Małoletni bracia pod opieką matki 166

b) Polityka Leszka Białego i Konrada Mazowieckiego wobec Rusi. Odmienne plany braci 171

c) Polityka Konrada Mazowieckiego i Leszka Białego wobec Prusów 178

d) Rozłam między Kazimierzowicami? 184

03. Zakony rycerskie w polityce książąt mazowieckich i małopolskich 187

04. Walka Konrada I o Kraków 195

a) Walki i działania dyplomatyczne (spotkania i zjazdy z Grzymisławą, książętami piastowskimi oraz możnowładztwem) 195

b) Konrad I władcą Małopolski 207

c) Po klęsce suchodolskiej. Z pomocą ruską i litewską – epilog walk o Kraków 209

05. Polityka dynastyczna Konrada Mazowieckiego. Relacje z synami 216

06. Mazowsze w czasach Konrada Mazowieckiego. Polityka wewnętrzna księcia 222

07. Siemowit I a Bolesław Wstydliwy 230

08. Kulminacja konfliktu między synami Konrada Mazowieckiego (Siemowitem I i Kazimierzem kujawskim) i jego następstwa 240

09. Walki między braćmi Konradem II i Bolesławem II a polityka książąt mazowieckich wobec Małopolski 250

10. Zgodna współpraca braci Konrada II i Bolesława II 262

11. Bolesław II, władca zjednoczonego Mazowsza (1294-1313) wobec Małopolski 265

12. Kierunki polityki książąt mazowieckich w XII i XIII wieku. Zbieżności i rozbieżności w polityce mazowieckiej i małopolskiej 269

Rozdział IV. Świeckie otoczenie książąt mazowieckich a kontakty Mazowsza z Małopolską 275

01. Formowanie się mazowieckiej elity dzielnicowej na tle sytuacji w Małopolsce 275

02. Środowisko związane z Konradem Mazowieckim do 1217 roku 287

03. Możni a Konrad w latach 1217-1227 292

04. Kontakty Konrada Mazowieckiego z możnowładztwem małopolskim w okresie walki o panowanie w Małopolsce 301

05. Mazowieckie otoczenie książęce w latach 30. XIII wieku 318

06. Otoczenie Konrada Mazowieckiego w czasie jego krakowskich rządów (1241-1243) 323

07. Lata 1243-1247 – za wszelką cenę po Kraków 326

08. Otoczenie Bolesława I, syna Konrada Mazowieckiego 332

09. Otoczenie Siemowita I 339

10. Otoczenie Konrada II 345

11. Otoczenie Bolesława II 348

12. Pozycja możnowładztwa mazowieckiego i małopolskiego w świetle dokumentów 353

Rozdział V. Rola Kościoła i duchowieństwa mazowieckiego (biskupstw, klasztorów, zakonów rycerskich) w formowaniu relacji mazowiecko-małopolskich 363

1. Struktura Kościoła na Mazowszu (w porównaniu z Małopolską) 363

2. Działalność polityczna przedstawicieli mazowieckiego Kościoła (w porównaniu z aktywnością polityczną dostojników kościelnych Małopolski) 374

Zakończenie 399

Bibliografia 403

Wykaz skrótów 440

Aneks 441

Tabela I. Występowanie urzędników (miejsce na listach świadków) i możnych w dokumentach książąt mazowieckich (wybrane dokumenty) 441

Tabela II. Zjazdy Konrada Mazowieckiego z synami oraz władcami innych dzielnic 463

Indeks osób 469

Indeks nazw geograficznych i etnicznych 497

 Źródło: strona internetowa wydawnictwa.